Triumf „Ożenku” Walerija Fokina w Warszawie

Owacją na stojąco nagrodziła polska publiczność październikowe gościnne występy Teatru Aleksandrinskiego. „Ożenek” Fokina został zaproszony do Warszawy na pierwszą edycję festiwalu Spotkanie Teatrów Narodowych. Spotkanie Teatrów Narodowych to przegląd teatrów z Europy, które w swoich krajach pełnią funkcje scen narodowe. Poza teatrem Aleksandrinskim wystąpią: mediolański Piccolo Teatro z „Trylogią wakacyjną” Carla Goldoniego, paryska Comédie-Française pokaże „Podział Południa” Paula Claudela, zaś Burgtheater z Wiednia zaprezentuje „Kobietę diabła” Karla Schoenherra. Wystąpią też Bułgarski Naroden Teatar Iva Vasov z „Don Juanem” i Teatur National Martin Sorescu z Rumunii z „Wieczorem Trzech Króli”.

„Ożenek” w inscenizacji Fokina na pewno zaskoczył warszawską publiczność. W Polsce sztuka Gogola wystawiana jest jako komedia ludzkich charakterów, traktowana przeważnie jako uroczy bibelocik, ewentualnie — dobry materiał na gwiazdorskie popisy. Wydawało się, że już dawno straciła siłę rażenia.
Tymczasem Fokin pokazuje, że tak nie jest. Że „Ożenek” może być niepokojącą opowieścią o naszych słabościach. Reżyser — tak jak współcześni rosyjscy dramatopisarze — Nikołaj Kolada czy Iwan Wyrypajew — zagląda swoim bohaterom do najgłębszych zakamarków ich duszy. Widzimy ich przerażenie, wątpliwości, czujemy, że są samotni. A jednocześnie sztuka nie traci swojego poczucia humoru, lekkości. «„Ożenek” — typowa komedia, ma jednak, jak większość utworów Gogola, drugie, dramatyczne dno. To sztuka o ludziach nieuleczalnie samotnych, obawiających się bliskości z drugim człowiekiem» — mówił wybitny reżyser Walerij Fokin.
Świetny okazał się pomysł z lodowiskiem, które zastąpiło gogolowski salon. Na lodowisku — jak to w życiu — widać gołym okiem, że jeden na łyżwach jeździ lepiej, inny gorzej. Nie wszyscy są w stanie popisać się akrobacjami i piruetami. Lodowisko jest tu zresztą wieloznaczne i może symbolizować też chłód uczuć. «Też trzeba pamiętać, że w czasach Gogola w pociętym kanałami Petersburgu zimą łyżwy były niezwykle popularnym sposobem przemieszczania się po mieście – tak było wygodnie i szybko. Nawiązuję do tego obyczaju w swoim spektaklu» – tłumaczył Fokin dziennikarzom podczas próby.
„Petersburska inscenizacja „Ożenku” urzeka prostotą, finezją i poczuciem humoru. Pokazuje, że Rosjanie potrafią śmiać się z samych siebie — pisał po pokazie recenzent „Rzeczpospolitej”.
„Walerij Fokin daje nam panoramę rosyjskości w najrozmaitszych jej przejawach: od rozterek nieśmiałych inteligentów, „zbędnych ludzi” — aż po terror lodowisk, gdzie każdy musi popisać się krzepą i tężyzną. To przedstawienie śmieszne, mądre i błyskotliwe — mówił na łamach „Gazety Wyborczej” Tomasz Kubikowski, dyrektor warszawskiego festiwalu.
Łukasz Konopielko, Warszawa
fot. PAP/Bartłomiej Zborowski

Teatr Aleksandrinski

Najstarszy stały zawodowy teatr w Rosji, jeden z najstarszych w Europie. Założony 30 sierpnia 1756 roku w Sankt Petersburgu, powstał na mocy dekretu carycy Elżbiety I, córki twórcy polityki kulturalnej państwa rosyjskiego Piotra Wielkiego. Należał do grupy tzw. teatrów imperatorskich, czyli utrzymywanych przez dwór. Początkowo mieścił się w: pałacu hrabiego Gołowkina (obecnie gmach Akademii Sztuk Pięknych, 1756–1759), Pałacu Zimowym (1759–1783), Teatrze Wielkim (obecnie gmach Konserwatorium Muzycznego, 1783–1811, 1828–1832) oraz w niezachowanym do dziś Teatrze Małym (1811–1828). W roku 1832 otrzymał swoją stałą siedzibę, klasycystyczny budynek według projektu architekta Carla Rossiego przy Newskim Prospekcie. Wówczas otrzymał również swoją nazwę: Aleksandrinski – od imienia żony cara Mikołaja I, Aleksandry Fiodorowny. Wkrótce stał się jednym z symboli miasta i władzy monarszej. Od roku 1937 jego pełna oficjalna nazwa brzmi: Państwowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. Aleksandra Siergiejewicza Puszkina. Z początkiem lat dziewięćdziesiątych wieku XX powrócono jednak powszechnie do nazwy pierwotnej.

Odbyły się tu prapremiery większości najważniejszych arcydzieł rosyjskiego dramatu: od Aleksandra Gribojedowa i Nikołaja Gogola, przez Aleksandra Puszkina i Michaiła Lermontowa, Iwana Turgieniewa i Fiodora Dostojewskiego, do Lwa Tołstoja i Antona Czechowa. Na scenie Teatru Aleksandrinskiego występowali aktorzy tej miary, co Wasilij Karytygin, Wiera Komissarżewska, Nikołaj Czerkasow, Jekaterina Korczagina-Aleksandrowskaja, Bruno Freindlich i Nina Urgant. Reżyserowali tu m.in. Grigorij Kozincew, Władimir Kożicz, Georgij Towstonogow i Nikołaj Akimow. Z teatrem często ściśle współpracowali również wybitni artyści: malarze, jak Konstanty Korowin i Aleksander Benois, czy kompozytorzy, jak Aleksander Glazunow i Dymitr Szostakowicz.